Empatia i umiejętności komunikacyjne u dziecka

Empatia i umiejętności komunikacyjne to jedne z najważniejszych kompetencji, które dziecko rozwija na każdym etapie edukacji. Wpływają one nie tylko na relacje z rówieśnikami
i dorosłymi, ale także na poczucie własnej wartości, zdolność współpracy, rozwiązywania konfliktów oraz radzenia sobie z emocjami. Szkoła i dom odgrywają kluczową rolę
w kształtowaniu tych umiejętności.

Empatyczne i komunikatywne dziecko to dziecko lepiej przygotowane do wyzwań współczesnego świata- otwarte na innych, pewne siebie i gotowe do budowania wartościowych relacji.

Czym jest empatia i dlaczego jest tak ważna?

Empatia to zdolność do rozumienia i współodczuwania emocji innych oraz przyjmowania ich perspektywy. Rozwijanie empatii pomaga dziecku:

• budować zdrowe relacje
• lepiej radzić sobie w sytuacjach społecznych
• zmniejszyć ryzyko zachowań ryzykownych
• kształtować wrażliwość i szacunek wobec innych

Rola komunikacji w rozwoju dziecka

Umiejętność komunikowania się pozwala dziecku wyrażać swoje myśli, emocje i potrzeby,
 a także słuchać innych. Dobra komunikacja wspiera:

• naukę współpracy w grupie
• rozwiązywanie konfliktów
• budowanie pewności siebie
• rozwój kompetencji językowych i społecznych

Dzieci uczą się komunikacji przede wszystkim przez naśladowanie. To w jaki sposób dorośli rozmawiają ze sobą i z dzieckiem, ma ogromny wpływ na to, jak ono samo będzie porozumiewać się z innymi.

Jak wspierać rozwój empatii u dziecka?

• Rozmawiaj o emocjach- pomagaj dziecku nazywać uczucia, zarówno własne, jak
  i cudze. Zadawaj pytania,, Jak myślisz, co on teraz czuje?”,,,Dlaczego mogło być mu smutno?”. Dzięki temu dziecko uczy się rozpoznawania emocji i rozumienia ich przyczyn.
• Dawaj dobry przykład- dzieci obserwują dorosłych i uczą się przez naśladowanie. Okazywanie empatii, cierpliwości i szacunku w codziennych sytuacjach jest najlepszą lekcją.
• Czytaj i omawiaj historie. Książki i opowiadania są doskonałym narzędziem do rozmów o emocjach i relacjach. Wspólne zastanawianie się nad zachowaniem bohaterów rozwija wrażliwość i umiejętność patrzenia z perspektywy innych.
• Wspieraj współpracę- zabawy i zadania zespołowe uczą dzielenia się, czekania na swoją kolej i rozwiązywania problemów w grupie. To naturalna przestrzeń do ćwiczenia empatii w praktyce.

Jak rozwijać umiejętności komunikacyjne?

• Słuchaj uważnie. Pokaż dziecku, że jego zdanie jest ważne. Słuchanie bez przerywania i oceniania wzmacnia poczucie bezpieczeństwa i zachęca do otwartości.
• Zachęcaj do wyrażania myśli i uczuć. Pomagaj dziecku mówić o tym, co czuje i czego potrzebuje, ,,Jestem zły, bo…”, ,,Jest mi smutno, gdy…”.
• Ucz konstruktywnego rozwiązywania konfliktów. Warto uczyć dziecko, jak rozmawiać o problemach, szukać kompromisów i respektować zdanie innych.
• Doceniaj wysiłek. Chwal dziecko za próby jasnego wyrażania myśli i spokojnej rozmowy, nawet jeśli nie zawsze wszystko wychodzi idealnie.

Rozwój emocji w okresie adolescencji

Zachowanie i emocje nastolatków kształtują się pod wpływem współdziałających czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Czynniki te działają na siebie wzajemnie- genetyczne predyspozycje i hormony modulują reakcje na stres, a doświadczenie rodzinne
 i szkolne kształtują strategie radzenia sobie; dlatego ocena zachowania nastolatka wymaga uwzględnienia całego kontekstu rozwojowego. W okresie dojrzewania następuje intensywna aktywacja układu hormonalnego oraz przebudowa struktur mózgowych odpowiedzialnych za regulację emocji i impulsywność, co zwiększa wahania nastroju i ryzyko impulsywnych zachowań. Nastolatki budują własną tożsamość, testują granice i uczą się kontroli emocji.Relacje rodzinne (wsparcie, konflikty, styl wychowania), presja rówieśnicza, normy szkolne
 i media społecznościowe kształtują oczekiwania, zachowania prospołeczne i poczucie przynależności. Brak wsparcia rodzinnego zwiększa ryzyko problemów emocjonalnych.

Co warto obserwować ?

• Nagłe, długotrwałe zmiany nastroju, izolacja.
• Gorsze wyniki w nauce i spadek zaangażowania w naukę
• Myśli samobójcze, agresja lub znaczne pogorszenie funkcjonowania.
• Zaburzenia odżywiania (zajadanie stresu, brak apetytu, stosowanie restrykcyjnych diet).
• Zaburzenia snu (bezsenność, poczucie ciągłego zmęczenia, nadmierna senność)
• Bóle głowy, stawów, pleców, brzucha.

Jak reagować i gdzie szukać pomocy?

• Oferuj wsparcie emocjonalne i regularne rozmowy bez oceniania. Pierwsza pomoc emocjonalna powinna składać się z tzw. czterech zetek: Zauważ. Zapytaj. Zaakceptuj. Zareaguj.
• Kontakt z pedagogiem lub psychologiem szkolnym pomoże zrozumieć kontekst społeczny i wdrożyćwsparcie.
• Telefony wsparcia:
• 116 111- telefon zaufania dla dzieci i młodzieży Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę
• 800 12 12 12 – dziecięcy telefon zaufani Rzecznika Praw Dziecka. Mogą również dzwonić osoby dorosłe, aby zgłosić problemy dzieci.
• 800 12 00 02- ogólnopolski telefon dla ofiar przemocy w rodzinie ,,Niebieska Linia”
• 112- numer alarmowy w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia.